Welzijn, pijnverlichting en productiviteit

Welzijn, pijnverlichting en productiviteit.

Pijnmanagement speelt een cruciale rol in het dierenwelzijn. Vrij zijn van pijn, letsel en ziekte is een van de basisprincipes van dierenwelzijn, zoals vastgelegd in het Five Freedoms-raamwerk uit 1965. Chronische pijn, en in mindere mate acute pijn, leidt tot een verminderde welzijn van productiedieren¹ .

Gevolgen van pijn bij rundvee: verminderde welzijn en productiviteit

Pijn beïnvloedt het gedrag van rundvee en verandert hun gedragsspatronen² . Daarnaast heeft pijn invloed op de algemene gezondheid. Pijn bij rundvee kan leiden tot productieverlies (lagere melkopbrengst, tragere groei) en verminderde voortplantingsresultaten^3,4, wat direct van invloed is op het inkomen en welzijn van de veehouders. De toenemende maatschappelijke aandacht voor dierenwelzijn legt extra druk op de landbouwsector om voedsel op een meer ethische en duurzame manier te produceren, waardoor pijnbestrijding bij rundvee belangrijker is dan ooit.

Ondanks de toegenomen erkenning van pijn bij rundvee, zijn er nog steeds veel situaties waarin pijn onvoldoende wordt verlicht door het ontbreken van adequate pijnbestrijdingsprotocollen.

Download het artikel

Welfare, pain relief and productivity.

Als toezichthouders op het dierenwelzijn spelen dierenartsen een cruciale rol bij het waarborgen van het welzijn van rundvee en het implementeren van pijnmanagementprotocollen, in samenwerking met veehouders.

Hoe kan pijn bij rundvee worden verminderd? De voortdurende afweging tussen dierenwelzijn, kosten en productiviteit

Huidige protocollen en veelgebruikte middelen bij rundvee

Hoewel bekend is dat veel ingrepen bij rundvee pijnlijk zijn en pijn bij rundvee algemeen wordt erkend, wordt pijnbestrijding niet systematisch toegepast^5,6.

Onderzoek wijst bijvoorbeeld uit dat pijn die gepaard gaat met klinische mastitis vaak niet wordt behandeld⁷ . De kosten, het gebruiksgemak en toedieningswijze van diergeneesmiddelen, maar ook wettelijke beperkingen die specifiek gelden voor het gebruik van pijnstillende middelen bij voedselproducerende dieren⁸, zijn de belangrijkste factoren die bijdragen aan het ontbreken van pijnbestrijdingsprotocollen in de veehouderij.

Het ontbreken van pijnbestrijdingsprotocollen bij pijnlijke procedures is een ernstig probleem voor het dierenwelzijn. Het is van essentieel belang om gerichte pijnbestrijding toe te passen bij rundvee, gezien de negatieve welzijnsgevolgen van onbehandelde pijn⁹ .

Pijn bij rundvee kan beheerst worden door preventieve of reactieve analgesie. Bij het uitvoeren van pijnlijke procedures waarbij pijn te verwachten is, wordt preventieve analgesie aanbevolen. In theorie wordt de meest effectieve analgesie bereikt met een multimodale aanpak, waarbij middelen worden gecombineerd die op verschillende pijnmechanismen inwerken.

Door het ontbreken van maximumresidulimieten (MRL’s) kunnen sommige krachtige werkzame stoffen, zoals opioïden, niet worden gebruikt. Andere opties, zoals algehele anesthesie, zijn om praktische redenen niet altijd toepasbaar. Sommige middelen zijn geregistreerd voor systemische analgesie bij rundvee, zoals niet-steroïde anti-inflammatoire middelen (NSAID’s) zoals meloxicam, carprofen, ketoprofen en tolfenaminezuur. Voor algemene anesthesie kunnen alfa-agonisten zoals xylazine en detomidine worden gebruikt, maar deze bieden onvoldoende analgesie. NSAID’s zijn de meest gebruikte middelen voor de behandeling van kreupelheid¹⁰. Epidurale analgesie, intraveneuze regionale anesthesie en lokale zenuwblokkades zijn verschillende technieken die kunnen worden toegepast om lokale anesthesie te geven¹¹.

Bij routinematige ingrepen wordt een multimodale pijnbestrijdings-strategie aanbevolen. Hierbij wordt lokale anesthesie toegepast om nociceptie te verminderen, in combinatie met NSAID’s voor verdere pijnverlichting. Meloxicam is de meest aanbevolen werkzame stof, mede vanwege de lange halfwaardetijd die zorgt voor een werkingsduur tot wel 72 uur¹².

Recent is er meer aandacht gekomen voor het gebruik van lokale anesthesie⁶ . Landbouwhuisdieren met pijnlijke orale laesies als gevolg van door insecten overgedragen virusziekten, zoals blauwtong (BT) en epizoötische hemorrhagische ziekte (EHD), kunnen baat hebben bij niet-antimicrobiële alternatieve behandelingen die onnodig lijden verminderen, het herstel bevorderen en bijdragen aan een sneller herstel van de productiviteit. Onderzoek toont aan dat het gebruik van topische of lokale anesthesie, idealiter in combinatie met NSAID’s, de pijn tijdens en na ingrepen aanzienlijk vermindert en daarmee een robuuste en betaalbare strategie vormt voor pijnmanagement bij rundvee^1,12,13,14.

Voordelen van NSAID’s bij pijnlijke aandoeningen

Voor pijnlijke aandoeningen bij rundvee, zoals mastitis, kreupelheid, luchtwegaandoeningen en postoperatieve pijn, is het noodzakelijk om een pijnprotocol te implementeren. Recent onderzoek wijst op de mogelijke voordelen van het gebruik van NSAID’s bij het herstel van activiteitspatronen van melkvee dat lijdt aan pijnlijke aandoeningen² .

De voordelen van het gebruik van NSAID’s om pijn bij runderen te verminderen, hangen af van verschillende factoren, waaronder de werkzame stof, de dosering, de toedieningswijze en het tijdstip van toediening in relatie tot de pijnlijke aandoening² .

Een belangrijk punt hierbij is dat NSAID’s in Europa de enige analgetica zijn die beschikbaar is zijn voor voedselproducerende dieren die langdurige pijnverlichting^11,15bieden (24 tot 72 uur pijnverlichting per dosis).

Hoewel mastitis wordt erkend als een pijnlijke aandoening, wordt de pijn bij klinische mastitis vaak niet behandeld. NSAID’s kunnen effectief worden ingezet om pijn bij klinische mastitis te verlichten¹⁵. De gunstige effecten ervan zijn aangetoond in studies met experimentele modellen van mastitis veroorzaakt door lipopolysacchariden. Bij koeien met door Escherichia coli-lipopolysaccharide veroorzaakte mastitis vermindert meloxicam de pijn, verlaagt het de lichaamstemperatuur en vermindert het uieroedeem¹⁶.

Flunixin-meglumine vermindert de klinische tekenen van lusteloosheid, verlaagt de rectale temperatuur en hartslag, en verhoogt de pensactiviteit, herkauwduur en eettijd in experimentele lipopolysaccharide-endotoxinemodellen vergeleken met controlegroepen⁷ .

Op vergelijkbare wijze verlaagt ketoprofen de rectale temperatuur, ademhalingsfrequentie en het uieroedeem, terwijl het de penscontracties verhoogt bij koeien met door lipopolysaccharide-endotoxine veroorzaakte mastitis⁷ . NSAID’s versnellen het herstel van kreupele koeien¹⁷ en verbeteren de productivitieit^15,18. Uit onderzoek blijkt dat ketoprofen effectief is bij zowel de behandeling als de preventie van kreupelheid¹⁹.

NSAID's en chirurgie

NSAID’s kunnen ook worden ingezet om postoperatieve pijn bij koeien en kalveren te verlichten¹⁵. Het toedienen van NSAID’s aan kalveren die een chirurgische castratie^15,20 of onthoornen^15,21 ondergaan, vermindert significant de gedragsmatige en fysiologische reacties die met pijn gepaard gaan.

Het gebruik van NSAID’s tijdens het onthoornen maakt de ingreep aantoonbaar minder belastend²². Dit wijst erop dat een multimodale pijnbestrijdingsstrategie met NSAID’s kan bijdragen aan het verminderen van het ongemak in de uren na de ingreep^{6, 22, 23}.

Bij het verwijderen van de hoorns biedt flunixin-meglumine tot 6 uur analgesie wanneer het wordt toegepast in combinatie met een lokale zenuwblokkade⁶ van de cornuale zenuw.

Uitbreiding van het gebruik van NSAID’s voor pijnbestrijding: een gemiste kans op bedrijven?

Onderzoek toont aan dat veehouders bereid zijn NSAID’s toe te dienen om pijn bij hun vee te verlichten. Volgens veehouders behoren een keizersnede, klauwamputatie en de operatie bij een links verplaatste lebmaag (LDA) tot de pijnlijkste ingrepen¹⁵. Deze aandoeningen krijgen ook het vaakst een NSAID-behandeling voorgeschreven door de dierenarts ¹⁵.

Pijnlijke aandoeningen en ingrepen bij rundvee (koeien en kalveren) en behandeling met NSAID’s¹⁵

Gezien de bewezen voordelen van NSAID’s bij het verzachten van pijn bij rundvee en de bereidheid van veehouders om ze te gebruiken, is er een duidelijke kans om het gebruik van NSAID’s te verhogen. Dit wordt onderschreven door een recent onderzoek, dat wijst op de noodzaak om het bewustzijn over het gebruik van NSAID’s en de voordelen ervan voor het welzijn van rundvee¹⁵ te vergroten, zowel voor koeien als voor kalveren. Daarom zouden NSAID’s idealiter systematisch moeten worden toegepast bij veelvoorkomende ingrepen in de veehouderij⁵ .

References

^{1. Stilwell, G.; Windsor, P.A.; Broom, D.M. Pain Management for Ruminants During Common Farm Husbandry Procedures. In Advances in Animal Health, Medicine and Production; Duarte, A.F., da Costa, L.L., Eds.; Springer: Cham, Switzerland, 2020; pp. 27–51.}

^{2. Mainau E, Llonch P, Temple D, Goby L, Manteca X. Alteration in Activity Patterns of Cows as a Result of Pain Due to Health Conditions. Animals (Basel). 2022 Jan 12;12(2):176. doi: 10.3390/ani12020176. PMID: 35049798; PMCID: PMC8773241.}

^{3. Ginger L, Ledoux D, Bouchon M, Rautenbach I, Bagnard C, Lurier T, Foucras G, Germon P, Durand D, de Boyer des Roches A. Using behavioral observations in freestalls and at milking to improve pain detection in dairy cows after lipopolysaccharide-induced clinical mastitis. J Dairy Sci. 2023 Aug;106(8):5606-5625. doi: 10.3168/ ds.2022-22533. Epub 2023 Jun 1. PMID: 37268578.}

^{4. Leslie KE, Petersson-Wolfe CS. Assessment and management of pain in dairy cows with clinical mastitis. Vet Clin North Am Food Anim Pract. 2012 Jul;28(2):289-305. doi: 10.1016/j.cvfa.2012.04.002. PMID: 22664209.}

^{5. Huxley JN, Whay HR. Current attitudes of cattle practitioners to pain and the use of analgesics in cattle. Vet Rec. 2006 Nov 11;159(20):662-8. doi: 10.1136/ vr.159.20.662. PMID: 17099174.}

^{6. Kleinhenz M, Viscardi A, Coetzee JF, Invited Review: On-farm pain management of food production animals. Applied Animal Science. Volume 37, Issue 1. 2021. Pages 77-87. ISSN 2590-2865. https://doi.org/10.15232/aas.2020-02106 .}

^{7. Petersson-Wolfe CS, Leslie KE, Swartz TH. An Update on the Effect of Clinical Mastitis on the Welfare of Dairy Cows and Potential Therapies. Vet Clin North Am Food Anim Pract. 2018 Nov;34(3):525-535. doi: 10.1016/j.cvfa.2018.07.006. PMID: 30316508.}

^{8. Robles I, Arruda AG, Nixon E, Johnstone E, Wagner B, Edwards-Callaway L, et al. Producer and veterinarian perspectives towards pain management practices in the US cattle industry. Animals. 2021;11(1):209.}

^{9. Zoltick, Abigale & Mann, Sabine & Coetzee, Johann. 2024. Pain pathophysiology and pharmacology of cattle: how improved understanding can enhance pain prevention, mitigation, and welfare. Frontiers in Pain Research. 5. 10.3389/ fpain.2024.1396992.}

^{10. Craven E, Stavisky J, Robinson N, Dean R. How do different members of the on farm mobility team perceive lameness, and what factors influence their NSAID use? Vet Rec. 2024 Mar 2;194(5):e3412. doi: 10.1002/vetr.3412. Epub 2023 Oct 29. PMID: 37899275.}

^{11. Hudson, C., Whay, H. and Huxley, J. (2008), Recognition and management of pain in cattle. In Practice, 30: 126-134. https://doi.org/10.1136/inpract.30.3.126.}

^{12. Windsor PA. Role of Topical Anaesthesia in Pain Management of Farm Animals, a Changing Paradigm. Animals (Basel). 2022 Sep 17;12(18):2459. doi: 10.3390/ ani12182459. PMID: 36139319; PMCID: PMC9495143.}

^{13. Windsor, P.A. Progress with Livestock Welfare in Extensive Production Systems: Lessons From Australia. Front. Vet. Sc. 2021, 8, 674482.0}

^{14. Windsor, P.A.; Lomax, S.; White, P. Progress in pain management to improve small ruminant farm welfare. Small Rum. Res. 2016, 142, 55–57.}

^{15. Browne, Natasha & Conneely, Muireann & Hudson, Chris. 2022. Use of Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs and Attitudes to Pain in Pasture-Based Dairy Cows: A Comparative Study of Farmers and Veterinarians. Frontiers in Veterinary Science. 9. 10.3389/fvets.2022.912564.}

^{16. Fitzpatrick CE, Chapinal N, Petersson-Wolfe CS, DeVries TJ, Kelton DF, Duffield TF, Leslie KE. The effect of meloxicam on pain sensitivity, rumination time, and clinical signs in dairy cows with endotoxin-induced clinical mastitis. J Dairy Sci. 2013 May;96(5):2847-56. doi: 10.3168/jds.2012-5855. Epub 2013 Mar 21. PMID: 23522672.}

^{17. Thomas HJ, Miguel-Pacheco GG, Bollard NJ, Archer SC, Bell NJ, Mason C, et al. Evaluation of treatments for claw horn lesions in dairy cows in a randomized controlled trial. J Dairy Sci. (2015) 98:4477–86. doi: 10.3168/jds.2014-8982.}

^{18. Carpenter AJ, Ylioja CM, Vargas CF, Mamedova LK, Mendonça LG, Coetzee JF, et al. Hot topic: early postpartum treatment of commercial dairy cows with nonsteroidal antiinflammatory drugs increases whole-lactation milk yield. JDairy Sci. (2016) 99:672–9. doi: 10.3168/jds.2015-10048.}

^{19. Wilson JP, Bell NJ. 2022: “Use of NSAIDs in the management of lameness in dairy cattle”; Livestock; 27(6). doi: 10.12968/live.2022.27.6.254.}

^{20. Ting STL, Earley B, Hughes JML, Crowe MA. Effect of ketoprofen, lidocaine local anesthesia, and combined xylazine and lidocaine caudal epidural anesthesia during castration of beef cattle on stress responses, immunity, growth, and behavior. J Anim Sci. (2003) 81:1281–93. doi: 10.2527/2003.8151281x.}

^{21. Winder, C.B.; Miltenburg, C.L.; Sargeant, J.M.; LeBlanc, S.J.; Haley, D.B.; Lissemore, K.D.; Godkin, M.A.; Duffield, T.F. Effects of local anesthetic or systemic analgesia on pain associated with cautery disbudding in calves: A systematic review and meta-analysis. J. Dairy Sci. 2018, 101, 5411–5427.}

^{22. Ede, T.; von Keyserlingk, M.A.G.; Weary, D.M. Assessing the affective component of pain, and the efficacy of pain control, using conditioned place aversion in calves. Biol. Lett. 2019, 15, 4.}

^{23. Duval E, von Keyserlingk MAG, Lecorps B. Organic Dairy Cattle: Do European Union Regulations Promote Animal Welfare? Animals. 2020; 10(10):1786. https://doi. org/10.3390/ani10101786.}

Downloads

SVG image

Welzijn, pijnverlichting en productiviteit.

SVG image

De rol van pijnmanagement in duurzame melk- en vleesproductie.

SVG image

De impact van kreupelheid op het welzijn van koeien.

SVG image

Multimodale pijnbestrijding

SVG image

Pijnmanagement in voedselproducerende dieren in Europa en impact op de productiviteit.

SVG image

Recente uitbraken van virale insect-borne diseases in Europa.